Thuốc và giấc ngủ: khi thuốc làm bạn mất ngủ hoặc ngủ quá nhiều

Ảnh hưởng tới giấc ngủ là một trong những tác dụng phụ phổ biến nhất, và cũng là một trong những lý do hay khiến người bệnh tự bỏ thuốc.

Nhưng phần lớn trường hợp xử lý được mà không cần ngừng.

Hai hướng ảnh hưởng

Gây khó ngủ. Khó vào giấc, tỉnh giữa đêm, ngủ không sâu, dậy quá sớm.

Gây buồn ngủ quá mức. Buồn ngủ ban ngày, uể oải, khó tập trung.

Cả hai đều ảnh hưởng thật tới chất lượng sống và đều đáng được nói ra.

Giải pháp thường hiệu quả nhất: đổi giờ uống

Đây là cách đơn giản mà giải quyết được phần lớn trường hợp:

• Thuốc gây khó ngủ: chuyển sang uống buổi sáng.
• Thuốc gây buồn ngủ: chuyển sang uống buổi tối.

Nhưng phải hỏi bác sĩ trước. Một số thuốc cần uống đúng thời điểm để có hiệu quả, và không thể xê dịch tuỳ ý.

Hãy hỏi: "Thuốc này làm em khó ngủ, có chuyển sang uống sáng được không ạ?"

Những câu nên hỏi

• Thuốc này có ảnh hưởng tới giấc ngủ không.
• Có thể đổi giờ uống không.
• Tác động này có giảm dần sau vài tuần không.
• Có loại thay thế ít ảnh hưởng hơn không.
• Em có nên tránh gì để đỡ hơn không.

Đừng tự mua thuốc ngủ

Đây là điều quan trọng về an toàn. Khi mất ngủ vì thuốc, phản xạ là mua thêm thuốc ngủ.

Vấn đề:

• Thuốc ngủ có thể tương tác với thuốc bạn đang dùng.
• Cộng thêm một thuốc nữa vào danh sách.
• Không giải quyết nguyên nhân.
• Một số loại gây phụ thuộc nếu dùng kéo dài.
• Làm tăng nguy cơ ngã ở người cao tuổi.

Hãy nói với bác sĩ về vấn đề mất ngủ thay vì tự xử lý.

Những việc giúp ngủ tốt hơn

Song song với việc điều chỉnh thuốc, những thói quen này có tác động thật:

• Giữ giờ ngủ và giờ dậy cố định, kể cả cuối tuần.
• Phòng ngủ tối, yên tĩnh, mát.
• Tránh màn hình điện thoại trước khi ngủ.
• Không uống cà phê hoặc trà đặc buổi chiều tối.
• Tránh rượu bia — nó làm giấc ngủ nông hơn.
• Vận động ban ngày nhưng không sát giờ ngủ.
• Không ngủ trưa quá dài.
• Ra ánh sáng tự nhiên vào buổi sáng.

Điểm về rượu bia hay bị hiểu nhầm: nó giúp dễ vào giấc nhưng làm giấc ngủ kém chất lượng và dễ tỉnh giữa đêm.

Khi buồn ngủ ban ngày

• Không lái xe khi còn buồn ngủ.
• Sắp xếp việc quan trọng vào lúc tỉnh táo nhất.
• Ra ngoài ánh sáng tự nhiên.
• Vận động nhẹ khi thấy uể oải.
• Tránh rượu bia — làm nặng thêm.
• Hỏi xem tác động này có giảm dần không.

Điểm đầu tiên là vấn đề an toàn nghiêm túc, không phải lời khuyên cho có.

Khi đi tiểu đêm làm mất ngủ

Với một số thuốc, việc phải dậy đi tiểu nhiều lần là nguyên nhân mất ngủ chính.

Hãy hỏi bác sĩ:

• Có thể chuyển sang uống buổi sáng không.
• Có nên hạn chế uống nước vào buổi tối không.

Và chú ý an toàn: bật đèn khi dậy ban đêm, dọn đường đi cho thoáng, vì nguy cơ ngã ban đêm là thật, đặc biệt với người cao tuổi.

Với người cao tuổi

Nhóm này cần đặc biệt chú ý vì:

• Nhạy cảm hơn với thuốc gây buồn ngủ.
• Nguy cơ ngã cao hơn.
• Buồn ngủ có thể bị nhầm với suy giảm nhận thức.
• Thuốc ngủ đặc biệt rủi ro ở tuổi này.

Nếu cha mẹ bạn ngủ nhiều hơn hẳn hoặc lú lẫn hơn sau khi bắt đầu thuốc mới, hãy báo bác sĩ thay vì cho rằng do tuổi tác.

Khi nào cần báo bác sĩ sớm

• Mất ngủ kéo dài nhiều tuần.
• Buồn ngủ ảnh hưởng tới công việc hoặc an toàn.
• Ngủ nhiều bất thường.
• Ác mộng hoặc giấc mơ bất thường gây khó chịu.
• Bạn thấy mình có xu hướng bỏ liều vì lý do này.

Điểm cuối quan trọng: nếu tác dụng phụ khiến bạn bỏ thuốc, thì việc điều chỉnh là cần thiết.

Ghi lại để báo cho rõ

Trước khi đi khám, hãy ghi:

• Khó ngủ theo kiểu nào — khó vào giấc, tỉnh giữa đêm, hay dậy sớm.
• Bắt đầu từ khi nào so với lúc dùng thuốc.
• Ngủ được khoảng bao nhiêu tiếng.
• Ban ngày ảnh hưởng thế nào.
• Đã thử gì để cải thiện.

Thông tin cụ thể giúp bác sĩ biết nên điều chỉnh gì.

Đừng chịu đựng trong im lặng

Giấc ngủ ảnh hưởng tới gần như mọi mặt sức khoẻ: tâm trạng, tập trung, hệ miễn dịch, kiểm soát bệnh nền.

Một vấn đề về giấc ngủ kéo dài không phải cái giá phải trả để điều trị. Trong phần lớn trường hợp có cách xử lý.

Tóm lại

Ảnh hưởng tới giấc ngủ là tác dụng phụ phổ biến và thường xử lý được bằng cách đổi giờ uống — nhưng phải hỏi bác sĩ trước vì một số thuốc cần đúng thời điểm. Tuyệt đối đừng tự mua thuốc ngủ để giải quyết. Hãy ghi lại cụ thể kiểu khó ngủ và mốc thời gian bắt đầu, rồi báo lại thay vì chịu đựng hoặc tự bỏ thuốc.

Câu hỏi thường gặp