Khi con ốm, phản xạ tự nhiên của nhiều cha mẹ là lấy thuốc trong nhà ra, bẻ nhỏ một phần cho con uống.
Đây là một trong những thói quen nguy hiểm nhất trong việc dùng thuốc tại nhà.
Trẻ không phải người lớn thu nhỏ
Cơ thể trẻ khác người lớn ở nhiều mặt quan trọng:
- Cách xử lý và đào thải thuốc khác, và thay đổi theo lứa tuổi.
- Tỷ lệ nước trong cơ thể khác.
- Chức năng gan thận đang hoàn thiện dần.
- Một số cơ quan nhạy cảm hơn với tác dụng phụ.
- Một số thuốc an toàn với người lớn nhưng không dùng được cho trẻ.
Điểm cuối rất quan trọng: có những thuốc thông dụng mà trẻ em ở một số lứa tuổi không được dùng. Việc chia nhỏ không làm chúng an toàn hơn.
Vì sao không chia nhỏ viên người lớn
- Liều cho trẻ tính theo cân nặng, không phải theo tỷ lệ với người lớn.
- Bẻ viên không cho phần đều nhau.
- Nhiều viên không được bẻ vì cấu trúc bào chế.
- Thuốc đó có thể không phù hợp với trẻ dù chia nhỏ.
- Trẻ có thể khó nuốt viên.
Hãy đưa trẻ đi khám và để bác sĩ kê loại phù hợp với lứa tuổi và cân nặng.
Cân trẻ trước khi đi khám
Đây là việc đơn giản mà quan trọng:
- Liều thường tính theo cân nặng.
- Trẻ tăng cân nhanh, số liệu vài tháng trước có thể đã cũ.
- Ước lượng dễ sai.
Hãy cân con và mang con số chính xác đi khám. Nếu không cân được ở nhà, hãy nói rõ để được cân tại cơ sở y tế.
Không dùng lại đơn cũ
Đây là thói quen phổ biến và rủi ro:
- Trẻ đã lớn hơn, liều có thể khác.
- Bệnh lần này có thể khác lần trước dù triệu chứng giống.
- Thuốc có thể đã quá hạn hoặc hỏng.
- Với kháng sinh, dùng lại không đúng chỉ định góp phần vào kháng thuốc.
Triệu chứng giống nhau không có nghĩa là bệnh giống nhau. Sốt và ho có rất nhiều nguyên nhân.
Không dùng thuốc của anh chị cho em
Ngay cả giữa các con trong nhà:
- Cân nặng khác nhau.
- Tuổi khác nhau, và một số thuốc có giới hạn tuổi.
- Tình trạng bệnh có thể khác.
- Có thể có dị ứng khác nhau.
Các dạng thuốc dành cho trẻ
- Dạng lỏng — phổ biến nhất, dễ điều chỉnh lượng theo cân nặng.
- Dạng bột pha — hỏi kỹ cách pha và bảo quản sau khi pha.
- Viên nhai hoặc viên tan trong miệng — cho trẻ lớn hơn.
- Dạng đặt — khi trẻ nôn nhiều hoặc không uống được.
Với dạng bột pha, hãy hỏi rõ: pha với bao nhiêu nước, giữ được bao lâu sau khi pha, có cần để tủ lạnh không.
Đo liều cho đúng
- Dùng xi lanh uống hoặc dụng cụ đi kèm, không dùng thìa ăn.
- Đọc vạch ngang tầm mắt.
- Lắc chai trước khi lấy nếu được hướng dẫn.
- Đo trong ánh sáng đủ.
- Kiểm tra lại trước khi cho uống.
Ghi lại mỗi lần cho uống
Đây là việc quan trọng và hay bị bỏ qua, đặc biệt với thuốc hạ sốt:
- Ghi giờ mỗi lần cho uống.
- Ghi lượng đã cho.
- Ghi ai là người cho uống.
Khi cả bố và mẹ cùng chăm con ốm, việc cho uống trùng là tai nạn thật sự xảy ra. Một tờ giấy dán cạnh chai thuốc giải quyết được điều này.
Và hãy hỏi bác sĩ khoảng cách tối thiểu giữa hai lần dùng, cùng số lần tối đa trong ngày.
Khi trẻ không chịu uống
- Bế ở tư thế hơi ngồi, không nằm ngửa.
- Bơm từ từ vào phía bên trong má.
- Không bóp mũi ép uống — nguy cơ sặc.
- Giữ bình tĩnh, khen ngợi sau khi xong.
- Hỏi dược sĩ xem có được pha với gì không.
Nếu được phép pha, hãy pha với lượng nhỏ để chắc trẻ dùng hết, và đừng pha vào món trẻ thích ăn hằng ngày.
Đừng gọi thuốc là kẹo
Đây là lời khuyên đơn giản nhưng quan trọng về an toàn.
Trẻ được nói thuốc là kẹo sẽ tìm ăn khi không có người lớn. Nhiều ca ngộ độc ở trẻ bắt đầu từ đây.
Hãy giải thích đơn giản: đây là thuốc, chỉ uống khi người lớn cho.
Cất thuốc ngoài tầm với
- Tủ cao hoặc có khoá.
- Không để trên bàn ăn, tủ đầu giường thấp.
- Không để trong túi xách đặt dưới đất.
- Nhắc ông bà về thuốc của họ.
- Cất ngay sau khi dùng, đừng để lại trên bàn.
Thuốc của ông bà thường được để nơi tiện lấy, và đó là nguồn tai nạn phổ biến khi có cháu tới chơi.
Nếu trẻ lỡ uống nhầm
- Đưa đi cấp cứu ngay, đừng chờ xem có triệu chứng không.
- Mang theo vỏ hộp hoặc vỉ thuốc.
- Nói rõ có thể đã uống bao nhiêu và vào lúc nào.
- Không tự gây nôn nếu chưa được hướng dẫn.
Với một số chất, gây nôn làm tình hình xấu hơn. Hãy để nhân viên y tế quyết định.
Những câu cần hỏi khi nhận thuốc cho con
- Liều chính xác cho cân nặng hiện tại của con.
- Mấy lần mỗi ngày, cách nhau bao lâu.
- Uống trong bao nhiêu ngày.
- Có cần lắc trước khi dùng không.
- Bảo quản thế nào, có cần tủ lạnh không.
- Giữ được bao lâu sau khi mở nắp.
- Nếu con nhổ ra thì làm sao.
- Dấu hiệu nào cần đưa đi khám ngay.
Dấu hiệu cần đưa trẻ đi khám ngay
- Lừ đừ, khó đánh thức.
- Thở nhanh, khó thở, rút lõm lồng ngực.
- Co giật.
- Nôn nhiều, không uống được gì.
- Dấu hiệu mất nước: tiểu ít, môi khô, khóc không nước mắt.
- Phát ban lan nhanh.
- Sốt ở trẻ dưới ba tháng tuổi.
Hãy hỏi bác sĩ danh sách cụ thể cho trường hợp của con và dán ở nơi dễ thấy.
Tóm lại
Trẻ không phải người lớn thu nhỏ — đừng tự chia nhỏ viên thuốc người lớn cho con. Liều tính theo cân nặng, nên hãy cân con và mang số liệu đi khám. Đừng dùng lại đơn cũ hay thuốc của anh chị. Ghi lại giờ và lượng mỗi lần cho uống để tránh trùng liều. Và đừng bao giờ gọi thuốc là kẹo.
Câu hỏi thường gặp
Có thể bẻ đôi viên người lớn cho trẻ uống không?
Không nên tự làm. Liều cho trẻ tính theo cân nặng và nhiều thuốc người lớn không phù hợp với trẻ.
Liều thuốc cho trẻ tính theo gì?
Thường theo cân nặng. Hãy cân trẻ và hỏi bác sĩ, đừng suy từ tuổi.
Có thể dùng thuốc còn thừa của lần trước không?
Không nên. Trẻ đã lớn hơn, bệnh có thể khác, và thuốc có thể đã hỏng.
Trẻ lỡ uống nhầm thuốc thì làm gì?
Đưa đi cấp cứu ngay kèm vỏ hộp, đừng chờ xem có triệu chứng không và đừng tự gây nôn.