Thuốc bôi, thuốc dán, thuốc xịt: dùng ngoài không có nghĩa là vô hại

Với thuốc uống, người ta cẩn thận. Với thuốc bôi ngoài da, nhiều người dùng thoải mái — bôi nhiều hơn, bôi lâu hơn, bôi thêm chỗ khác.

Nhưng "dùng ngoài" không đồng nghĩa với "chỉ tác dụng tại chỗ".

Thuốc ngoài da vẫn có thể vào máu

Da không phải một hàng rào kín hoàn toàn. Mức độ thuốc thấm vào phụ thuộc:

• Loại thuốc và dạng bào chế.
• Diện tích bôi — bôi cả lưng khác với bôi một điểm nhỏ.
• Tình trạng da — da tổn thương hấp thu nhiều hơn.
• Vùng da — một số vùng thấm nhiều hơn.
• Có băng kín lên trên hay không.
• Thời gian dùng.

Với trẻ nhỏ, tỷ lệ diện tích da so với cơ thể lớn hơn người lớn, nên cần đặc biệt thận trọng.

Những câu cần hỏi về thuốc bôi

• Bôi lượng bao nhiêu mỗi lần.
• Bôi diện tích tới đâu.
• Mấy lần mỗi ngày.
• Dùng trong bao lâu — có được dùng kéo dài không.
• Có được băng kín lên trên không.
• Có được bôi lên mặt hoặc vùng da mỏng không.
• Có cần rửa tay sau khi bôi không.
• Dấu hiệu nào cần ngừng và báo lại.

Câu về thời gian dùng đặc biệt quan trọng: một số thuốc bôi không nên dùng kéo dài liên tục, và việc tự tiếp tục nhiều tháng có thể gây tác động lên da.

Bôi nhiều hơn không tốt hơn

Đây là hiểu nhầm phổ biến. Bôi một lớp dày không làm thuốc hiệu quả hơn — phần thừa chỉ nằm trên bề mặt hoặc dính vào quần áo.

Nhưng nếu bôi diện tích rộng hơn chỉ định, lượng thuốc vào cơ thể tăng lên thật.

Hãy hỏi cách ước lượng lượng cần bôi cho vùng của bạn.

Đừng dùng cho vùng khác hoặc người khác

• Thuốc bôi cho vùng này có thể không phù hợp với vùng da mỏng hơn.
• Thuốc bôi cho người lớn không nên dùng cho trẻ nếu chưa hỏi.
• Thuốc bôi cho bệnh này có thể làm bệnh khác nặng lên.

Điểm cuối rất thật: một số thuốc bôi làm nhiễm trùng da nặng thêm nếu dùng nhầm.

Nếu có tổn thương da mới, hãy đi khám thay vì lấy tuýp thuốc cũ ra bôi.

Về miếng dán qua da

Đây là dạng đưa thuốc vào máu một cách có chủ đích qua da. Vì vậy cần đặc biệt cẩn thận.

Những điều cần hỏi:

• Dán ở vị trí nào.
• Bao lâu thay một lần.
• Có cần đổi vị trí mỗi lần dán không.
• Được tắm hoặc bơi khi đang dán không.
• Tránh nguồn nhiệt không — nhiệt có thể làm thuốc giải phóng nhanh hơn.
• Gỡ và xử lý miếng cũ thế nào.

Sai sót nguy hiểm nhất với miếng dán

Quên gỡ miếng cũ trước khi dán miếng mới.

Khi đó có hai miếng cùng giải phóng thuốc, và lượng vào cơ thể vượt dự kiến. Với một số loại thuốc, điều này rất nguy hiểm.

Cách phòng tránh:

• Luôn gỡ miếng cũ trước, rồi mới dán miếng mới.
• Ghi ngày giờ lên miếng dán bằng bút.
• Ghi vào lịch mỗi lần thay.
• Đổi vị trí dán để dễ nhận ra miếng cũ.
• Kiểm tra cơ thể trước khi dán mới.

Với người cao tuổi hoặc người có vấn đề trí nhớ, người nhà nên là người thay miếng dán.

Xử lý miếng dán đã dùng

Đây là điểm ít ai nghĩ tới: miếng dán đã dùng vẫn còn chứa thuốc.

• Gấp đôi lại với mặt dính vào nhau.
• Vứt ở nơi trẻ em và vật nuôi không lấy được.
• Hỏi dược sĩ về cách xử lý đúng với loại của bạn.

Trẻ nhỏ nhặt được miếng dán đã dùng và dán lên người là tai nạn đã từng xảy ra.

Về thuốc xịt và thuốc nhỏ mũi

• Hỏi cách xịt đúng — hướng và tư thế.
• Hỏi xịt mấy nhát mỗi bên.
• Hỏi dùng được trong bao lâu.
• Không dùng chung lọ với người khác.
• Vệ sinh đầu xịt theo hướng dẫn.

Điểm về thời gian dùng đặc biệt quan trọng với một số loại thuốc nhỏ mũi thông mũi: dùng kéo dài quá thời gian khuyến cáo có thể làm tình trạng nghẹt mũi nặng hơn khi ngừng.

Hãy hỏi rõ số ngày tối đa được dùng.

Rửa tay

Sau khi bôi thuốc, hãy rửa tay — trừ khi chính tay là vùng cần điều trị.

Lý do:

• Tránh vô tình đưa thuốc lên mắt hoặc vùng nhạy cảm.
• Tránh truyền sang người khác khi tiếp xúc.
• Tránh thuốc dính vào thức ăn.

Với người bôi thuốc cho trẻ hoặc người bệnh, việc này càng quan trọng.

Bảo quản

• Đóng nắp kín.
• Để nơi khô mát, tránh nắng.
• Hỏi hạn dùng sau khi mở nắp.
• Ghi ngày mở lên tuýp.
• Bỏ khi đổi màu, tách lớp, hoặc có mùi lạ.

Với thuốc bôi, hạn sau khi mở thường ngắn hơn hạn in trên hộp. Đừng giữ tuýp cũ nhiều năm để dùng lại.

Dấu hiệu cần ngừng và báo lại

• Da đỏ, rát, ngứa nhiều hơn sau khi bôi.
• Phát ban lan rộng.
• Da mỏng đi, dễ bầm.
• Tổn thương không cải thiện sau thời gian dự kiến.
• Tổn thương nặng thêm.

Đừng tiếp tục bôi với hy vọng sẽ đỡ. Hãy đi khám lại.

Tóm lại

Thuốc dùng ngoài vẫn có thể vào máu, đặc biệt khi bôi diện tích rộng hoặc trên da tổn thương. Hãy hỏi rõ lượng bôi, diện tích, và thời gian dùng tối đa. Với miếng dán, sai sót nguy hiểm nhất là quên gỡ miếng cũ — hãy ghi ngày lên miếng và luôn kiểm tra trước khi dán mới. Và đừng lấy tuýp thuốc cũ ra bôi cho tổn thương mới mà chưa đi khám.

Câu hỏi thường gặp