Khi thuốc có vẻ không còn hiệu quả như trước

Thuốc vẫn uống đều, nhưng triệu chứng quay lại. Hoặc chỉ số không còn đẹp như trước.

Phản xạ tự nhiên là nghĩ thuốc đã hết tác dụng và cần đổi. Nhưng trước khi tới kết luận đó, có vài khả năng khác cần loại trừ.

Đừng tự tăng liều

Đây là điều quan trọng nhất và cần nói ngay.

Tự tăng liều khi thấy kém hiệu quả là hành động nguy hiểm:

• Nguyên nhân có thể không phải liều.
• Tăng liều làm tăng nguy cơ tác dụng phụ.
• Với một số thuốc, vượt ngưỡng an toàn gây hậu quả nghiêm trọng.

Hãy báo bác sĩ để tìm nguyên nhân trước.

Khả năng một: tuân thủ không đều

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất và cũng dễ bỏ qua nhất.

Hãy tự hỏi thật lòng:

• Gần đây có hay quên hơn không.
• Có bỏ liều nào thường xuyên không.
• Có uống sai giờ không.
• Có uống sai cách — trước ăn thành sau ăn chẳng hạn.

Nếu có, hãy nói thật với bác sĩ. Đây là thông tin quyết định: nếu vấn đề là tuân thủ mà bác sĩ không biết, họ sẽ tăng liều hoặc đổi thuốc không cần thiết.

Khả năng hai: bảo quản sai

Thuốc bị hỏng do nhiệt hoặc ẩm thường không nhìn thấy được.

• Có để thuốc trong xe, cốp xe máy không.
• Có để nơi nóng hoặc ẩm không.
• Với thuốc cần lạnh, có bị gián đoạn không.
• Thuốc có còn hạn không.
• Hộp có mở lâu chưa — với thuốc nước và thuốc nhỏ.

Hãy kiểm tra và nói với dược sĩ nếu nghi ngờ.

Khả năng ba: có thứ mới ảnh hưởng

Hãy rà lại xem gần đây bạn có bắt đầu dùng gì mới không:

• Thuốc mới từ bác sĩ khác.
• Thuốc mua không cần đơn.
• Thực phẩm chức năng hoặc vitamin.
• Thuốc nam, thuốc bắc, trà thảo dược.
• Thay đổi lớn trong chế độ ăn.

Một số thứ làm giảm hấp thu hoặc làm cơ thể xử lý thuốc nhanh hơn, khiến thuốc kém hiệu quả.

Hãy mang tất cả tới cho bác sĩ hoặc dược sĩ xem.

Khả năng bốn: kỹ thuật dùng sai

Với ống hít, bút tiêm, thuốc nhỏ — đây là nguyên nhân rất thường gặp và rất hay bị bỏ qua.

Kỹ thuật lệch dần theo thời gian mà người dùng không nhận ra. Hãy đề nghị:

"Bác sĩ xem giúp em dùng có đúng không ạ" rồi thực hiện trước mặt họ.

Nhiều trường hợp "thuốc không hiệu quả" hoá ra chỉ là vấn đề kỹ thuật.

Khả năng năm: đổi hãng thuốc

Nếu gần đây bạn nhận thuốc trông khác lần trước:

• Hỏi dược sĩ xác nhận cùng hoạt chất và hàm lượng.
• Kiểm tra có phải cùng dạng bào chế không.
• Nói với bác sĩ về thời điểm đổi.

Điểm thứ hai quan trọng: đổi từ dạng giải phóng chậm sang dạng thường là thay đổi thật.

Khả năng sáu: bệnh tiến triển

Với nhiều bệnh mạn tính, tình trạng thay đổi theo thời gian và nhu cầu điều trị cũng thay đổi.

Đây là diễn tiến tự nhiên, không phải do bạn làm sai gì. Bác sĩ sẽ đánh giá và điều chỉnh.

Khả năng bảy: yếu tố khác trong cuộc sống

• Căng thẳng kéo dài.
• Thiếu ngủ.
• Tăng hoặc giảm cân đáng kể.
• Thay đổi mức vận động.
• Một bệnh khác mới xuất hiện.
• Thay đổi thời tiết hoặc môi trường sống.

Những yếu tố này ảnh hưởng thật tới nhiều bệnh. Hãy kể ra khi đi khám.

Chuẩn bị trước khi đi khám

Hãy mang theo:

• Sổ theo dõi — khi nào bắt đầu kém hiệu quả.
• Toàn bộ thuốc đang dùng, kể cả thực phẩm chức năng.
• Ghi chép về những ngày quên.
• Thông tin về bất cứ thứ gì mới bắt đầu dùng.
• Các chỉ số tự đo nếu có.

Thông tin về mốc thời gian rất quan trọng: tình trạng bắt đầu xấu đi từ khi nào, và có trùng với thay đổi nào không.

Những câu nên hỏi

• Theo bác sĩ thì nguyên nhân có thể là gì.
• Có cần xét nghiệm gì để xác định không.
• Có phải do em uống chưa đều không.
• Có nên đổi thuốc hay chỉ cần điều chỉnh.
• Bao lâu thì đánh giá lại.

Khi bác sĩ quyết định đổi thuốc

• Hỏi rõ ngày bắt đầu loại mới và ngày ngừng loại cũ.
• Hỏi có cần chuyển dần không.
• Đừng uống chồng hai loại trong giai đoạn chuyển.
• Cất riêng loại cũ ngay.
• Hỏi bao lâu thì biết loại mới có hiệu quả.
• Hỏi tác dụng phụ nào cần chú ý với loại mới.

Và quan trọng: đừng bỏ loại cũ trước khi bắt đầu loại mới, trừ khi được dặn như vậy.

Đừng nản

Việc phải điều chỉnh thuốc theo thời gian là chuyện bình thường với bệnh mạn tính, không phải dấu hiệu điều trị thất bại.

Nhiều người trải qua vài lần điều chỉnh trước khi tìm được phương án ổn định lâu dài.

Tóm lại

Trước khi kết luận thuốc hết tác dụng, hãy loại trừ những khả năng khác: bỏ liều không đều, bảo quản sai, có thứ mới ảnh hưởng, hoặc kỹ thuật dùng sai. Tuyệt đối không tự tăng liều. Hãy mang sổ theo dõi và toàn bộ thuốc — kể cả thực phẩm chức năng — tới cho bác sĩ đánh giá, và nói thật về những ngày quên.

Câu hỏi thường gặp