Bút tiêm, ống hít, thuốc nhỏ: dùng sai kỹ thuật thì thuốc không tới đích

Với thuốc viên, bạn nuốt là xong — lượng thuốc vào cơ thể gần như không phụ thuộc vào cách bạn nuốt.

Với ống hít, bút tiêm, thuốc nhỏ mắt thì khác hẳn. Kỹ thuật quyết định lượng thuốc thực sự tới được nơi cần.

Và tỷ lệ người dùng sai kỹ thuật cao hơn nhiều so với mọi người nghĩ.

Vì sao điều này quan trọng

Một người dùng ống hít sai cách có thể chỉ đưa được một phần nhỏ lượng thuốc vào phổi. Phần còn lại đọng ở miệng họng.

Hậu quả:

• Bệnh không được kiểm soát dù vẫn dùng thuốc đều.
• Bác sĩ tưởng thuốc không hiệu quả và tăng liều hoặc đổi loại.
• Tác dụng phụ tại chỗ tăng lên.
• Chi phí tăng mà kết quả không cải thiện.

Điểm thứ hai rất quan trọng: vấn đề thật là kỹ thuật, nhưng nó bị hiểu thành vấn đề về thuốc.

Nguyên tắc chung: được hướng dẫn trực tiếp

Đọc tờ hướng dẫn không đủ. Hãy:

• Nhờ nhân viên y tế hoặc dược sĩ hướng dẫn trực tiếp lần đầu.
• Thực hiện trước mặt họ để được góp ý.
• Hỏi lại những bước bạn không chắc.
• Xin tài liệu hoặc video để xem lại.

Điểm thứ hai là quan trọng nhất và hay bị bỏ qua. Nghe hướng dẫn khác với làm đúng.

Kiểm tra lại định kỳ

Đây là điều ít người biết: kỹ thuật lệch dần theo thời gian.

Người dùng lâu năm thường tự tin là mình làm đúng, trong khi thực tế đã bỏ sót vài bước từ lâu.

Hãy đề nghị kiểm tra lại:

• Định kỳ trong các buổi khám.
• Khi bệnh không được kiểm soát tốt như trước.
• Khi đổi sang loại dụng cụ khác.
• Sau một thời gian dài không dùng.

Hãy nói: "Bác sĩ xem giúp em dùng có đúng không ạ" rồi thực hiện trước mặt họ.

Về ống hít

Có nhiều loại dụng cụ hít khác nhau, và mỗi loại có cách dùng riêng — điều quan trọng là không suy từ loại này sang loại khác.

Những câu cần hỏi:

• Cách dùng cụ thể của loại này thế nào.
• Cần hít nhanh hay chậm, sâu tới đâu.
• Có cần nín thở sau khi hít không, bao lâu.
• Có cần lắc trước khi dùng không.
• Có cần buồng đệm không.
• Sau khi dùng có cần súc miệng không.
• Làm sao biết còn bao nhiêu liều trong ống.
• Vệ sinh dụng cụ thế nào.

Câu về súc miệng quan trọng với một số loại để tránh tác dụng phụ tại chỗ.

Câu cuối cùng về số liều còn lại cũng đáng hỏi: nhiều người dùng tiếp khi ống đã hết thuốc mà vẫn còn cảm giác xịt ra.

Về buồng đệm

Với một số loại ống hít, buồng đệm giúp thuốc tới phổi tốt hơn, đặc biệt với trẻ em và người khó phối hợp động tác.

Hãy hỏi:

• Em có nên dùng buồng đệm không.
• Loại nào phù hợp.
• Cách dùng và vệ sinh thế nào.

Về bút tiêm

Với các dạng thuốc tiêm tự dùng tại nhà, hãy được hướng dẫn kỹ về:

• Cách chuẩn bị trước khi tiêm.
• Vị trí tiêm và việc thay đổi vị trí.
• Kỹ thuật tiêm cụ thể.
• Thời gian giữ kim sau khi tiêm.
• Cách bảo quản — nhiều loại cần giữ lạnh.
• Cách xử lý kim đã dùng an toàn.
• Dấu hiệu bất thường tại chỗ tiêm cần báo.

Việc thay đổi vị trí tiêm rất quan trọng với người tiêm hằng ngày — tiêm mãi một chỗ có thể gây thay đổi ở mô dưới da và ảnh hưởng tới hấp thu.

Về xử lý kim: hãy hỏi cơ sở y tế về cách thu gom an toàn, đừng vứt vào thùng rác thường.

Về thuốc nhỏ mắt

• Rửa tay trước khi nhỏ.
• Không để đầu lọ chạm vào mắt hoặc tay.
• Hỏi cách nhỏ đúng và cần giữ mắt nhắm bao lâu sau đó.
• Nếu dùng nhiều loại, hỏi cần cách nhau bao lâu.
• Hỏi hạn dùng sau khi mở nắp.
• Không dùng chung lọ với người khác.

Điểm về khoảng cách giữa các loại quan trọng: nhỏ liên tiếp thì loại sau rửa trôi loại trước.

Điểm về hạn sau khi mở nắp cũng vậy — với thuốc nhỏ mắt, hạn này thường ngắn hơn nhiều so với hạn in trên hộp.

Về thuốc bôi và miếng dán

• Hỏi bôi lượng bao nhiêu và diện tích thế nào.
• Hỏi có cần rửa tay sau khi bôi không.
• Với miếng dán, hỏi vị trí dán và có cần thay đổi vị trí không.
• Hỏi cách gỡ và xử lý miếng dán cũ.
• Hỏi có được tắm hoặc bơi khi đang dán không.

Với miếng dán, việc gỡ bỏ miếng cũ trước khi dán miếng mới là điều bắt buộc — quên có thể dẫn tới lượng thuốc vượt dự kiến.

Với trẻ em và người cao tuổi

• Người chăm sóc cũng cần được hướng dẫn trực tiếp.
• Kiểm tra lại kỹ thuật định kỳ.
• Với trẻ, hỏi về dụng cụ hỗ trợ phù hợp lứa tuổi.
• Với người cao tuổi, chú ý tay có đủ khoẻ để thao tác không.

Điểm cuối đáng hỏi: nếu người bệnh không đủ sức bóp hoặc phối hợp động tác, có thể có loại dụng cụ khác phù hợp hơn.

Tóm lại

Với ống hít, bút tiêm và thuốc nhỏ, kỹ thuật dùng quyết định lượng thuốc thực sự tới đích — dùng sai thì bệnh không được kiểm soát dù vẫn dùng thuốc đều. Hãy được hướng dẫn trực tiếp và thực hiện trước mặt nhân viên y tế để được góp ý, không chỉ đọc tờ hướng dẫn. Và hãy đề nghị kiểm tra lại định kỳ, vì kỹ thuật lệch dần theo thời gian mà người dùng không nhận ra.

Câu hỏi thường gặp